Hoe staat de Zeeuwse economie ervoor?

In restaurant De Kluizenaer in Goes kwam op donderdag 7 februari een select gezelschap bijeen voor het Economic Executive Dinner van Zeeland Business. Het onderwerp: Hoe staat de Zeeuwse economie ervoor?

“De rente zou flink omhoog gaan”, herinnert gespreksleider Bert van Leerdam de aanwezigen aan de voorspelling die vorig jaar werd gedaan. “Dat is niet bepaald uitgekomen. Wat hebben we nog meer geleerd van het afgelopen jaar?” Het algemene geluid bij de aanwezigen is dat het in 2018 economisch enorm goed is gegaan. “Het gaat zo hard, dat ik de zorg heb dat het oververhit raakt”, zegt Hans van Dienst van Groenewegen&Lukaart. Dit wordt door meerdere aanwezigen herkend. Echter, Ad Verhelst van WEA accountants ervaarde 2018 ook anders: “Door de droogte kenden agrariërs juist een moeilijk jaar.”

Ook Toine Witters, manager werkgeversdienstverlening bij het UWV, merkt negatieve gevolgen. “We hebben een zeer laag werkloosheidscijfer, 2,5%. Dat lijkt positief, maar in de praktijk betekent het dat je niet meer alle vacatures ingevuld krijgt. Dat vraagt nu om een creatievere blik van werkgevers.” Joanne Zuidwegt-de Pree, relatiemanager Leisure bij ABN Amro, zag ook bij haar klanten een probleem door personeelstekort. “Maar verder was 2018 natuurlijk een fantastisch jaar voor de vrije tijdssector.”

Personeelstekort & technologische innovaties

“We gaan naar 6.000 vacatures”, schetst Toine Witters. Zijn die allemaal met technologische innovaties op te vangen? “Nee, technologie kan zeker helpen, maar je blijft mensen nodig hebben. Je zou ouderen in het verzorgingstehuis te woord kunnen staan met robots, maar volgens mij wil niemand van ons dat dat gebeurt.” Han Polman, commissaris van de Koning, is het daarmee eens, maar zegt ook: “Technische innovaties zijn nodig. In een recent rapport van de Zeeuwse SER staat dat er veel kansen voor robotisering zijn in onze provincie.” Het is overigens niet dat er nu nog niks gebeurt. Perry Boogaard van De Zeeuwse Zaken: “Er wordt al veel geïnnoveerd, maar het is niet voldoende om de groei bij te houden.”

Waldy van de Walle van Claassen, Moolenbeek & Partners stelt: “We staan aan de vooravond van een nieuwe revolutie, die van quantumcomputers, technische intelligentie.” Alexander Bevelander van WEA Zuid-West beaamt dat, “Maar het is een probleem van alle tijden. Er zullen altijd nieuwe ontwikkelingen komen, met eigen problematieken.”

Zeeuws Participatiefonds

Dan rijst de vraag: waar halen we startkapitaal voor innovaties vandaan? Het Zeeuws Participatiefonds heeft ruim 13 miljoen in kas om impactvolle innovaties te stimuleren. Is dit voldoende om echt verschil te maken? Perry Boogaard: “Als het om risicodragend vermogen gaat, is het vaak bancair lastig te realiseren. In die zin is 13 miljoen weinig. Maar ik zie dat ondernemers met kapitaal willen investeren in groeiende ondernemers. Ik geloof enorm in het bij elkaar brengen van die partijen.”

“13 miljoen is veel te weinig”, vindt Waldy van de Walle. “Fondsen in andere provincies behelzen vaak honderden miljoenen. Je ziet daar ook veel meer groei.” Han Polman reageert dat Zeeland een andere aard en omvang heeft en krachten moet bundelen. Hij krijgt bijval van Jos van Esbroeck: “Wat we als Zeeland missen, is stedelijk gebied, grote inwonersaantallen. Daarom is het hier moeilijker om belangrijke voorzieningen te realiseren en te behouden. We moeten ook samenwerken.”

Hoe dan ook, alle aanwezigen zijn het hierover eens: we hebben een schitterende en actieve provincie. “Er zijn mogelijkheden zat. Kijk alleen al eens naar de havens. Daar mogen we trots op zijn”, zegt Martin Janse, directeur bij ABN Amro MeesPierson. En Han Polman: “We moeten onze krachten, waaronder onze industrie, alleen nog meer uitstralen. Investeren in kennis en hoogopgeleiden, onze mogelijkheden laten zien.”

Brexit & de Zeeuwse economie

Dan gaan we de volgende grens over, de landsgrens. “Als het een harde Brexit wordt, hebben we een probleem”, begint Peter Joosse van Joosse Accountants. “Ik weet niet of het zo’n vaart zal lopen”, brengt Alexander Bevelander daar tegenin. “We schuiven het voor ons uit en de impact is niet te overzien”, reageert Jos van Esbroeck, directeur bij Rabobank Oosterschelde. Ad Verhelst denkt dat het juist op langere termijn problemen op kan gaan leveren. “Wat als Engeland groeiproblemen krijgt? Kunnen ze onze producten dan nog wel betalen?”

Maar ook op korte termijn kan de Brexit flinke gevolgen hebben, zo ziet Rudi de Munck van Baker Tilly. “Bij een harde Brexit gaat de visserijsector kapot.” “En nieuwe afspraken maken kosten jaren”, vult Martin Janse aan. Han Polman hoopt dat Europa haar verantwoordelijkheid neemt en de lidstaten blijven zien dat ze van elkaar afhankelijk zijn. Hoe dan ook hoopt het hele gezelschap dat er snel duidelijkheid zal komen.

Handelsoorlog & Zeeuwse economie

De handelsoorlog tussen China en Amerika is nog zo’n onzekere factor. Hoezeer heeft deze effect op de Zeeuwse economie? Even wordt, met enige ironie, de VOC-mentaliteit op tafel gelegd. Dat we nu flink kunnen profiteren door handelsgeest, daadkracht en durf. Maar Han Polman relativeert: “Europa is gebaat bij zoveel mogelijk vrije handel. Elke drempel is een nadeel, ook voor ons.” Martin Janse vult aan: “Onze economen zien de handelsoorlog als de voornaamste reden dat de beurzen fors zijn gedaald.” En ook Peter Joosse stelt dat de handelsoorlog slechts verliezers kent.

Zeeland & duurzaamheid

Een grote winnaar zou op termijn het klimaat moeten zijn. Maar hoe gaan we dat in Zeeland aanpakken? Als het aan Arjan Moens van The Blue Factor ligt, schept de overheid voorwaarden en zorgt ze voor stimulans. “De rest moeten we zelf doen.” “Daarnaast kunnen banken ook lagere marges nemen op groene financieringen”, vult Hans van Dienst aan. Maar Perry Boogaard ervaart het anders. “Ik zie hoe moeilijk het is om een bank aan boord te krijgen voor innovatieve, duurzame projecten, dat moet echt soepeler”.  Dit lokt natuurlijk een reactie uit van de aanwezige bankiers. Die herkennen zich niet in deze stelling. “Er kan veel, als het om duurzaam gaat”, aldus de ABN-hoek. En de Rabobank: “Banken zijn nog steeds de grootste financiers. Ik ben wel benieuwd hoe crowdfunding zich zal ontwikkelen indien men als gevolg van een langdurige recessie ook verlies moet nemen.” Rudi de Munck valt hen bij: “Misschien is het juist wel goed, dat er een partij is met een gezonde kritische houding. We moeten het met elkaar doen. Overheid, banken, bedrijven en burgers.”

Han Polman vraagt zich hardop af hoe de politiek de bevolking mee kan nemen in de veranderingen. Alexander Bevelander geeft aan dat dat lastig wordt, omdat het vertrouwen in de politiek erg laag is. Han Polman begrijpt wat hij bedoelt. “In Den Haag wordt op macroniveau gekeken, maar de discussie over het klimaatakkoord moet op regionaal en lokaal niveau gebeuren. Ik denk dat we de komende jaren goede slagen kunnen maken. Niet doordat de overheid het oplegt, maar door samen naar de kansen te kijken.”

Identiteit van Zeeland

Wanneer de gespreksleider stelt dat Zeeland zich vooral op haar agrarische-, recreatie- en zorgsector moet richten, is men het slechts deels met hem eens. “Enerzijds moeten we duidelijk zijn waar we voor staan”, aldus Hans van Dienst, “anderzijds moeten we ook zeker onze industrie niet vergeten.” Waldy van de Walle vult aan: “Ik zeg altijd dat we het centrum van Europa zijn. Parijs, Bonn, Londen, Amsterdam, allemaal op zo’n drie uur rijden afstand.” “Han Polman zet nog scherper in: “Zeeland is niet het einde van het land, maar het begin van de wereld.”

Met die positieve noot sluiten we de discussie af. Slechts nog gevolgd door enkele wensen voor 2019: meer duidelijkheid, bewustwording in de noodzaak van energietransitie, verbindingen leggen en krachten bundelen. De tijd zal het leren.

Redacteur: Kim de Booij
Fotografie: Martijn Fincke

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *